Ik kwam binnen bij een opleiding op een moment dat het niet goed ging: de Inspectie had de examens afgekeurd, de uitval was hoog en het vertrouwen in het team laag. De opdracht leek klein en helder: de examinering op orde. Wat begon als kwaliteitsherstel, groeide uit tot een onderwijsconcept dat liet zien dat het ook anders kon.
Eerst de basis, niet de vergezichten
In een organisatie waar de examens zijn afgekeurd, wil iedereen tegelijk vooruit. Er liggen plannen, ambities en frustraties klaar. Toch begon ik bij het minst spannende onderdeel: de examinering. Niet omdat dat het leukste is, maar omdat rust en vertrouwen ergens vandaan moeten komen. Zolang de basis niet inspectiebestendig is, staat elk vergezicht op drijfzand. Een team dat weet dat de examens weer kloppen, durft pas echt naar de toekomst te kijken.
Kennis die je binnenhaalt en laat blijven
De kennis om de examinering echt op orde te krijgen, zat niet in het team. Die heb ik extern ingevlogen. Maar niet om het probleem te laten weghalen en daarna weer te vertrekken met de kennis in de koffer. De opdracht aan de externe was expliciet een andere: zorg dat het team het hierna zélf kan. Externe hulp die zichzelf overbodig maakt, is het enige soort hulp dat na afloop iets achterlaat. Toen de examinering er bij de volgende audit goed uitzag, was dat dus niet mijn resultaat of dat van een adviseur, maar dat van het team.
De vraag die ik niet had verwacht
Met de basis op orde kwam het vertrouwen terug, en met het vertrouwen kwam iets wat ik niet had zien aankomen. Het team kwam zelf met een ambitie: we willen niet repareren, we willen de opleiding opnieuw ontwerpen. Greenfield, met een schone lei. Dat is een groot verschil met een vernieuwing die van bovenaf wordt opgelegd. Hier trok het team, in plaats van dat ik duwde.
We maakten er structureel tijd voor vrij: wekelijks een dagdeel waarin het hele team samen aan het eigen onderwijs werkte. Geen extra budget, wel scherpere keuzes: door ander werk efficiënter te organiseren speelden we voor het team een halve dag in de week vrij. Niet als eenmalig project, maar als vaste manier van werken.
Onderwijs dat niet in het rooster paste
Het concept dat zo ontstond, paste op onderdelen niet in de kaders van het roc. Het duidelijkst werd dat bij het rooster. De roostermaker werkte met vaste lesblokken en had één heilige prioriteit: een bezettingsgraad van tegen de tachtig procent op de lokalen. Het nieuwe onderwijs vroeg om andere leslengtes en om een dag die voor elke groep bij de eigen mentor begon. Dat botste. Het onderwijs moest leidend zijn, en het rooster volgend, niet andersom.
Het onderwijs moest leidend zijn, en het rooster volgend, niet andersom.
Dat vergde geduld en ongemakkelijke gesprekken, niet alleen met de roostermaker maar ook met de directeur en met wie gewend was in andere kaders te denken. Uiteindelijk lukte het de roostermaker om vanuit heel andere uitgangspunten te roosteren en toch een acceptabele bezetting te halen. De uitzondering die we voor deze opleiding afdwongen, bleek geen chaos op te leveren, maar beter onderwijs.
Zaadjes planten
De opleiding bloeide op. In de jaren daarna is ze doorontwikkeld, ver voorbij het punt waarop ik vertrok. De hele school hebben we er niet mee omgegooid, dat was ook niet de opdracht en het zou aanmatigend zijn dat te claimen. Maar we lieten zien dat het kon: dat je een rooster om het onderwijs heen kunt bouwen in plaats van andersom. Dat plantte zaadjes. Collega’s van andere teams keken mee, stelden vragen en namen hier en daar iets over.
De les
Kwaliteitsherstel en vernieuwing lijken tegenpolen, maar het zijn vooral twee stappen in een volgorde. Eerst de basis inspectiebestendig, zodat er rust en vertrouwen is. Dan de ruimte en de tijd bij het team leggen, zodat de ambitie van binnenuit komt. En dan de moed om de kaders op te rekken waar het onderwijs daar echt om vraagt. Een goede uitzondering, goed onderbouwd en zichtbaar beter, overtuigt uiteindelijk meer dan welk plan van bovenaf ook. En soms is het belangrijkste resultaat niet dat je alles verandert, maar dat je laat zien dat het anders kan.